Od 1 stycznia 2026 roku weszła w życie nowelizacja Karty Nauczyciela, która rewolucjonizuje zasady wynagradzania za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe. Nowe przepisy to nie tylko wyzwanie formalne i kadrowe, ale przede wszystkim realne ryzyko finansowe dla szkół i JST. Błędy w rozliczaniu mogą skutkować wypłatą odszkodowań, wyrównań lub kar administracyjnych. W tym artykule omawiamy najczęstsze nieprawidłowości oraz ich skutki – i pokazujemy, jak im zapobiec.
Czym są godziny ponadwymiarowe?
Zgodnie z art. 35 ust. 2 Karty Nauczyciela, godzinami ponadwymiarowymi są zajęcia dydaktyczne, wychowawcze lub opiekuńcze przydzielone ponad pensum określone dla danego stanowiska. Nie są one przypisane do konkretnych dni lub godzin – są po prostu „ponad” obowiązkowy tygodniowy wymiar pracy nauczyciela.
Chcesz być na bieżąco? Wybierz szkolenie z rozliczania godzin ponadwymiarowych.
Co zmienia nowelizacja Karty Nauczyciela?
Od 2026 r. (z mocą wsteczną od 1 września 2025 r.) nauczyciel, który nie zrealizuje godzin ponadwymiarowych z przyczyn od siebie niezależnych, ale był gotowy do pracy, zachowuje prawo do wynagrodzenia za te godziny. W praktyce oznacza to obowiązek wypłaty wynagrodzenia również wtedy, gdy:
- uczniowie wyjechali na wycieczkę,
- zajęcia nie odbyły się z powodów organizacyjnych,
- dyrektor nie zaplanował zadań zastępczych,
- uczeń objęty indywidualnym nauczaniem zachorował.
Najczęstsze błędy w rozliczaniu godzin ponadwymiarowych
1. Brak wypłaty za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe
Skutek: konieczność wypłaty zaległego wynagrodzenia + odsetki + ryzyko roszczeń sądowych.
Zgodnie z nowym art. 35 ust. 3e KN, gotowość do pracy wystarczy, by nauczyciel zachował prawo do wynagrodzenia. Wystarczy, że był w dyspozycji szkoły i miał możliwość realizacji zajęć. Nawet jeśli dyrektor nie zlecił mu innych zadań – pensja się należy.
2. Błędne zaliczenie zajęć rewalidacyjnych lub specjalistycznych jako niepodlegających rozliczeniu
Skutek: pomniejszenie pensji nauczyciela = ryzyko wyrównania i skargi.
Jeśli te zajęcia są realizowane ponad pensum, są traktowane jako godziny ponadwymiarowe. Nowe przepisy nie wprowadzają wyjątku dla ich rozliczania.
3. Pomijanie gotowości do pracy w przypadkach uprzedniego poinformowania o odwołaniu zajęć
Skutek: bezzasadne niewypłacenie wynagrodzenia = potencjalny spór.
Gotowość do pracy NIE zależy od tego, kiedy nauczyciel został poinformowany o braku zajęć – liczy się fakt, że pozostawał w dyspozycji dyrektora szkoły.
4. Wadliwe rozliczenie tygodni z dniami wolnymi
Skutek: zaniżenie liczby godzin ponadwymiarowych, błędne naliczenie pensji.
W tygodniach z dniami wolnymi obowiązuje art. 35 ust. 3f KN – pensum należy pomniejszyć proporcjonalnie, a ponadwymiarowe liczyć od zmniejszonej liczby godzin obowiązkowych.
5. Niezgodne z prawem regulaminy wynagradzania
Skutek: zastosowanie przepisów sprzecznych z KN = utrata mocy prawnej + obowiązek wyrównania.
Od 1 września 2025 r. regulaminy nie mogą być sprzeczne z Kartą Nauczyciela, nawet jeśli formalnie jeszcze obowiązują (okres przejściowy – maksymalnie 18 miesięcy). Lex superior derogat legi inferiori – ustawa ma pierwszeństwo.
Dodatkowe obszary ryzyka
- Zajęcia indywidualne i rewalidacyjne: formalnie nie mogą być „odwołane” przez dyrektora – nauczyciel zachowuje prawo do wynagrodzenia, jeśli był gotowy do pracy.
- Udział w wycieczkach szkolnych i innych zadaniach statutowych: traktowany jako przyczyna niezależna, nie blokuje wypłaty wynagrodzenia.
- Szkolenia i doskonalenie zawodowe: wynagrodzenie ustalane jak za urlop – z uwzględnieniem stawki za godziny ponadwymiarowe.
- Zwolnienie na oddanie krwi, czynności związkowe, komisje dyscyplinarne: rozliczane wg zasad jak za urlop (również z uwzględnieniem ponadwymiarówek).
Skutki finansowe dla placówki oświatowej
Zaniedbania w rozliczaniu godzin ponadwymiarowych mogą skutkować:
- roszczeniami pracowników o zaległe wynagrodzenia i odsetki,
- kontrolą PIP i zarzutami naruszenia praw pracowniczych,
- korektami budżetowymi, jeżeli JST nie zabezpieczyły środków na wypłaty,
- odpowiedzialnością dyrektora szkoły za naruszenie dyscypliny finansów publicznych.
Jak uniknąć błędów?
- Zaktualizuj procedury i systemy kadrowe – nowe zasady muszą być wdrożone systemowo.
- Przeszkol kadrę zarządzającą i kadrową – znajomość nowelizacji KN to obowiązek.
- Zaplanuj budżet – wypłaty za godziny ponadwymiarowe powinny być uwzględnione w planie finansowym szkoły.
- Zadbaj o dokumentację gotowości nauczycieli – to kluczowy dowód w przypadku sporów.
- Upewnij się, że regulaminy nie są sprzeczne z ustawą.
Jak zdobyć praktyczną wiedzę?
Zobacz: szkolenie online „Wynagrodzenia w oświacie. Rozliczanie godzin ponadwymiarowych nauczycieli”
Podsumowanie
Wdrażając nowe przepisy dotyczące wynagradzania za niezrealizowane godziny ponadwymiarowe, szkoły i JST muszą działać precyzyjnie i zgodnie z literą prawa. Każdy błąd może kosztować nie tylko pieniądze, ale także autorytet placówki. Najlepszym zabezpieczeniem jest aktualna wiedza, szkolenie zespołu i systemowe podejście do rozliczeń.
Jeśli chcesz mieć pewność, że Twoja szkoła lub jednostka nie narazi się na błędy i roszczenia – zapisz się na szkolenie z rozliczania godzin ponadwymiarowych od Centrum Verte już teraz!